Bazı Tarım Ürünlerinin İhracat ve İthalatında Ticari Kalite Denetimi – Tebliğ No: 2026/21 (Türkiye)

Kapsam

Tebliğ; Ek-1 ve Ek-2 listelerinde yer alan tarım ürünlerine uygulanır ve aşağıdaki işlemleri kapsar:

• İhracat Rejimi ve Dahilde İşleme Rejimi kapsamındaki ihracatlar,
• Serbest Dolaşıma Giriş Rejimi ve Dahilde İşleme Rejimi kapsamındaki ithalatlar.

Düzenleme, gıda güvenliği denetimlerini kapsam dışı bırakmakta olup bu denetimler ilgili ayrı mevzuat çerçevesinde yürütülmeye devam eder.

Denetim Çerçevesi ve TAREKS Uygulaması

Ticari kalite denetimleri, TAREKS üzerinden yönetilen risk analizine dayalı bir sistem kapsamında, yetkili Ticaret Denetmenleri tarafından gerçekleştirilir. Temel unsurlar:

• Başvuru öncesinde TAREKS’te firma kaydı ve kullanıcı yetkilendirmesi zorunludur.
• Başvurular, belgeler, denetim sonuçları ve bildirimler yalnızca TAREKS üzerinden elektronik olarak yapılır.
• Risk analizinin gerekli görmediği hâllerde fiziki denetim yapılmaksızın doğrudan işlem yapılabilir.

Denetim kararları;

• Firmanın sınıflandırması ve geçmiş uyum performansı,
• Ürün özellikleri, mevsimsellik, fiyatlama ve taşıma koşulları,
• Önceki uygunsuzluklar, retler ve uluslararası geri bildirimler gibi unsurlardan etkilenir.

İhracat Denetimleri – Temel Operasyonel Kurallar

• Aynı başvuru veya aynı taşıt altında sunulan tüm ürünler için tek bir parti numarası verilir.
• Parti numarası ve resmî işaretlemeler ambalaj üzerinde yer almak zorundadır; aksi hâlde ihracata izin verilmez.
• Denetimler, TAREKS’te planlanan zamandan itibaren 24 saat içinde tamamlanır.
• Uygunluk hâlinde TAREKS referans numarası düzenlenir ve gümrük beyannamesinin 44 no’lu kutusunda beyan edilir.
• Muafiyet kapsamındaki bazı senaryolarda (örn. dahilde işleme, bedelsiz ihracat veya kapsam dışı eşya) Tebliğde belirtilen sabit TAREKS referans numaraları kullanılır.

İthalat Denetimleri

• İthalat denetimleri, Gümrük Yönetmeliği’nin 181/4. maddesi uyarınca yürütülür ve TAREKS ile tam entegredir.
• Gerekli belgeler, başvuruyu takiben bir iş günü içinde elektronik olarak sisteme yüklenir.
• Süresi içinde belge yüklenmemesi hâlinde denetim talebi otomatik olarak iptal edilir.
• Uygunsuz bulunan ürünler, en fazla 30 gün içinde düzeltilebilir ve yeniden denetime sunulabilir.

Numune Alma, Analiz ve Laboratuvarlar

• Gerekli görülen hâllerde fiziki ve/veya kimyasal analizler yapılır.
• Analizler, Tebliğ ve ilgili düzenlemelerde öngörülen yetkili laboratuvarlarda gerçekleştirilir.
• Birden fazla analiz yapılması durumunda, Bakanlık laboratuvarları referans laboratuvar olarak kabul edilir.

İtiraz Mekanizması

• Firmalar, denetim sonuçlarına iki iş günü içinde itiraz edebilir.
• İtirazlar, üç kişilik Uzman Komite tarafından değerlendirilir.
• Yeniden analiz gerekmesi hâlinde, ikinci analiz sonucu kesin ve bağlayıcıdır.

Yaptırım ve Uyum Riski

• Denetim yapılmış olsun veya olmasın, uyum sorumluluğu tamamen firmaya aittir.
• Yanlış veya yanıltıcı beyanlar yaptırımlara yol açabilir.
• Tekrarlanan uygunsuzluklar, risk profillemesi yoluyla denetim sıklığını doğrudan artırır.

Yürürlükten Kaldırılan Düzenleme ve Yürürlük

• 2025/21 sayılı Tebliğ yürürlükten kaldırılmıştır.
• Yeni düzenleme 1 Ocak 2026 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

Uyum Değerlendirmesi

Gümrük uyumu perspektifinden bakıldığında, bu Tebliğ radikal yeni kavramlar getirmemekte; ancak yerleşik uygulamaları daha net, merkezî ve risk odaklı bir yapı altında toplamaktadır. Tarım ürünleri ihracatı veya ithalatı yapan firmalar açısından öne çıkan aksiyonlar:

• TAREKS kayıt ve kullanıcı yetkilerinin güncel tutulması,
• Ambalajlama, parti numaralandırma ve belge süreçlerinin denetim kurallarıyla uyumlu hâle getirilmesi,
• Önceki denetim sonuçlarının yakından izlenmesi (gelecek işlemlerde risk puanını ve işlem sürelerini doğrudan etkiler).

Bu unsurların proaktif şekilde yönetilmemesi; sistematik denetim gecikmelerine, sevkiyat reddine ve artan uyum maliyetlerine yol açabilir.

İlgili mevzuat dokümanına bakınız.