Bazı Tarım Ürünlerinin İhracat ve İthalatında Ticari Kalite Denetimi – Tebliğ No: 2026/21 (Türkiye)

Kapsamın Operasyonel Çerçevesi

2026/21 sayılı Tebliğ, Ek-1 ve Ek-2 listelerinde yer alan tarım ürünlerini kapsamakta olup hem ihracat hem de ithalat işlemlerine uygulanmaktadır. Özellikle Dahilde İşleme Rejimi kapsamında yapılan işlemler de kapsam içine alınarak, daha önce “istisnai” olarak değerlendirilen bazı operasyonlar doğrudan denetim alanına dahil edilmiştir.

Bu durum, ihracatçı ve ithalatçı firmaların yalnızca işlem bazlı değil, rejim bazlı risk analizi yapmasını zorunlu hale getirmektedir. Çünkü Dahilde İşleme kapsamında yapılan işlemler dahi ticari kalite denetimine tabi tutulabilmektedir. Bu noktada dahilde işleme haricte işleme diib süreçlerinin ticari kalite denetimi ile birlikte değerlendirilmesi kritik hale gelmiştir.

Ayrıca ürünlerin GTİP bazlı olarak doğru sınıflandırılması da bu Tebliğ kapsamında doğrudan önem taşımaktadır. Yanlış GTİP kullanımı, ürünün kapsam içinde veya dışında değerlendirilmesine ve dolayısıyla yanlış denetim sürecine girilmesine neden olabilir. Bu nedenle GTİP tarife sınıflandırma çalışmasının sevkiyat öncesinde yapılması büyük önem taşımaktadır.

Sistem Nasıl Çalışır – TAREKS ve Risk Analizi

Tebliğ ile birlikte tüm ticari kalite denetimleri TAREKS üzerinden yürütülmekte ve risk esaslı bir modele göre şekillenmektedir. Bu sistem, klasik “her işlem denetlenir” yaklaşımından farklı olarak, her başvuruyu risk kriterlerine göre analiz etmekte ve buna göre denetim türünü belirlemektedir.

Risk analizi; firmanın geçmiş performansı, ürün özellikleri, mevsimsel faktörler, fiyatlama yapısı ve önceki denetim sonuçları gibi birçok parametreyi dikkate almaktadır. Bu nedenle aynı ürün, farklı firmalar veya farklı dönemlerde farklı denetim sonuçları ile karşılaşabilmektedir.

Bu yapı, ithalat ve ihracat süreçlerini öngörülemez hale getirmektedir. Dolayısıyla firmaların yalnızca işlem bazlı değil, sistem bazlı bir uyum yaklaşımı benimsemesi gerekmektedir. Bu noktada profesyonel destek ihtiyacı özellikle dış ticaret danışmanlığı kapsamında öne çıkmaktadır.

İhracat Denetimleri – Sahadaki Gerçek Kurallar

İhracat denetimlerinde en kritik konu, parti numarası ve ambalaj işaretleme kurallarıdır. Aynı başvuru kapsamında sunulan tüm ürünler için tek bir parti numarası verilmekte ve bu numaranın ambalaj üzerinde açık şekilde yer alması zorunlu tutulmaktadır.

Bu kural uygulamada sıkça ihmal edilmekte ve sevkiyatların reddedilmesine neden olmaktadır. Özellikle ambalajlama süreçlerinin üretim aşamasında doğru planlanmaması, son aşamada geri dönülemez sorunlara yol açabilmektedir.

Denetimlerin 24 saat içinde tamamlanması, sürecin hızlı ilerlemesini sağlamakla birlikte, eksik veya hatalı başvuruların çok hızlı şekilde olumsuz sonuçlanmasına da neden olmaktadır.

Bu nedenle ihracat sürecinde belge ve ambalaj hazırlığının eş zamanlı yürütülmesi gerekmektedir. Bu yaklaşım, operasyonel bütünlüğün önemini ortaya koyan yeni nesil gümrük danışmanlığı perspektifinde ele alınmaktadır.

İthalat Denetimleri – Kritik Süreler ve Riskler

İthalat denetimlerinde en kritik unsur süre yönetimidir. Başvuruyu takiben gerekli belgelerin bir iş günü içinde sisteme yüklenmesi gerekmektedir. Bu sürenin kaçırılması, denetim talebinin otomatik olarak iptal edilmesine yol açmaktadır.

Bu durum, özellikle yoğun operasyonlarda ciddi gecikmelere neden olabilmektedir.

Ayrıca uygunsuz bulunan ürünlerin 30 gün içinde düzeltilerek yeniden denetime sunulabilmesi önemli bir avantaj gibi görünse de, bu sürecin maliyet ve zaman açısından ciddi yük getirdiği unutulmamalıdır.

Bu nedenle ithalat sürecinde baştan doğru başvuru yapmak kritik hale gelmektedir. Bu yaklaşım, ithalat süreçlerinin bütünsel yönetimini gerektiren ithalat danışmanlığı kapsamında değerlendirilmelidir.

Numune Alma ve Laboratuvar Süreci

Tebliğ kapsamında gerekli görülen durumlarda fiziki ve kimyasal analizler yapılabilmektedir. Bu analizler, yetkili laboratuvarlarda gerçekleştirilmekte ve bazı durumlarda birden fazla analiz yapılabilmektedir.

Birden fazla analiz yapılması durumunda Bakanlık laboratuvarlarının referans kabul edilmesi, nihai kararın teknik olarak merkezi bir yapıya bağlandığını göstermektedir.

Bu durum, özellikle kalite standartlarının sınırda değil, üretim aşamasında kontrol edilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.

Risk Alanları – En Kritik Kırılma Noktaları

Tarım ürünleri ticari kalite denetiminde en büyük risk, süreçlerin parçalı yönetilmesidir. TAREKS kaydı, belge yükleme, ambalajlama, parti numarası ve geçmiş performans gibi unsurların birlikte değerlendirilmemesi, işlemlerin olumsuz sonuçlanmasına neden olmaktadır.

Özellikle önceki denetimlerde yaşanan uygunsuzluklar, firmanın risk profilini doğrudan etkilemekte ve sonraki işlemlerde daha sık ve daha detaylı denetim yapılmasına yol açmaktadır.

Bu nedenle firmaların yalnızca mevcut işlemi değil, geçmiş işlemlerini de yönetmesi gerekmektedir. Aksi halde riskler sonradan kontrol sürecinde ortaya çıkmaktadır. Bu noktada sonradan kontrol danışmanlığı kritik hale gelmektedir.

Compliance ve Denetim Etkisi

Bu Tebliğ ile birlikte uyum sorumluluğu açık şekilde firmaya yüklenmiştir. Denetim yapılmış olması, ürünün uygun olduğu anlamına gelmemektedir.

Yanlış veya yanıltıcı beyanlar yalnızca mevcut işlemi değil, firmanın gelecekteki tüm işlemlerini etkileyen bir risk profili oluşturur.

Bu nedenle firmaların iç kontrol mekanizmalarını güçlendirmesi ve süreçlerini denetime hazır hale getirmesi gerekmektedir.

Stratejik Aksiyonlar – Firmalar Ne Yapmalı

Firmaların öncelikle TAREKS kayıtlarını güncel tutması, kullanıcı yetkilendirmelerini doğru yapması ve belge süreçlerini standart hale getirmesi gerekmektedir.

Ayrıca ambalajlama ve parti numarası süreçleri üretim aşamasında planlanmalı ve sonradan düzeltilemeyecek hataların önüne geçilmelidir.

Bu noktada teknik, operasyonel ve hukuki boyutları birlikte yönetebilen bir yapı kurulması gerekmektedir. Bu kapsamda gümrük danışmanlığı hizmeti firmalar için stratejik bir gereklilik haline gelmektedir.

Professional Değerlendirme

2026/21 sayılı Tebliğ, tarım ürünlerinde ticari kalite denetimini daha merkezi, daha şeffaf ve daha risk odaklı bir yapıya dönüştürmüştür.

Artık risk yalnızca ürün kalitesi değil, süreç yönetimidir.

Bu nedenle firmaların yalnızca mevzuatı bilmesi değil, süreci doğru kurgulaması gerekmektedir.

Sonuç

Tarım ürünlerinin ihracat ve ithalatına ilişkin 2026/21 sayılı Tebliğ, işlemleri daha kontrollü hale getirirken, uyumsuzluk durumunda ciddi operasyonel ve mali riskler doğurmaktadır.

Firmaların bu süreci yalnızca bir denetim yükümlülüğü olarak değil, stratejik bir operasyon yönetimi alanı olarak ele alması gerekmektedir.

Resmî Gazete Referansı

31 Aralık 2025 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 2026/21 sayılı Tebliğ, 1 Ocak 2026 tarihinde yürürlüğe girmiş ve 2025/21 sayılı Tebliğ yürürlükten kaldırılmıştır.

İlgili mevzuat dokümanına bakınız.